Πόσο "απλά" φτάσαμε ως εδώ σήμερα...

Το παρακάτω κείμενο μοιράστηκε από την ΑΔΕΔΥ Ξάνθης κατά τη διάρκεια του χτεσινού συλλαλητηρίου στην κεντρική πλατεία της Ξάνθης. Αξίζει να το διαβάσει κανείς και να αναλογιστεί πόσο "απλά" φτάσαμε ως εδώ σήμερα!

Το 1996 ο ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης) δημοσιεύει στο 13^ο τεύχος του επίσημου περιοδικού του, CAHIERS DE POLITIQUE ECONOMIQUE (στα γαλλικά) ένα άρθρο του Κρίστιαν Μόρισον με τίτλο "Οι δυνατότητες πραγματοποίησης των διαρθρωτικών αναπροσαρμογών" (στα αγγλικά).

Η πολιτική σκοπιμότητα της ρύθμισης

ΚΕΝΤΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Το Κέντρο Συνεργασίας και Ανάπτυξης εργάζεται σε ερευνητικές δραστηριότητες, έχει τον προσδιορισμό να αναλύει τα προβλήματα που θα προκύψουν μεσοπρόθεσμα, ποιες είναι οι συνέπειες που περιλαμβάνουν τόσο τις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ, όπως και τρίτες χώρες, καθώς και τον εντοπισμό γραμμών δράσης για τη διευκόλυνση της ανάπτυξης κατάλληλων πολιτικών.

Άλλα μέτρα όμως, όπως οι περικοπές των δημόσιων επενδύσεων ή των λειτουργικών εξόδων (εκτός των μισθών) δεν προκαλούν σοβαρή αναταραχή. Οι περικοπές στις δημόσιες επενδύσεις πλήττουν κυρίως τον τομέα της οικοδομής, που μαστίζεται τότε από πτωχεύσεις και απολύσεις. Όμως αυτός ο τομέας αποτελείται κυρίως από μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, που δεν έχουν μεγάλο πολιτικό βάρος.

Από την άλλη, οι περικοπές στα λειτουργικά έξοδα του κράτους πλήττουν τους δημοσίους υπαλλήλους αλλά οι κυβερνήσεις μπορούν να πάρουν την κοινή γνώμη με το μέρος τους αν κινηθούν ευέλικτα, παρουσιάζοντας με τη βοήθεια του τύπου, αυτά τα μέτρα σαν μέτρα ισονομίας με το επιχείρημα, ότι εφόσον ζητούνται θυσίες από το λαό, οι δημόσιοι υπάλληλοι δε γίνεται να αποτελούν εξαίρεση.

Το βέβαιο είναι ότι μια κυβέρνηση δεν μπορεί να εφαρμόσει το πρόγραμμα σταθερότητας ενάντια στη θέληση ολόκληρης της κοινής γνώμης. Ένα πρόγραμμα που θα έπληττε εξίσου όλες τις κοινωνικές ομάδες, αποδείχτηκε πολύ πιο δύσκολο να εφαρμοστεί από ένα πρόγραμμα που κάνει διακρίσεις σε βάρος κάποιων κοινωνικών ομάδων ευνοώντας ορισμένες άλλες. Πρέπει λοιπόν η αρμόδια κυβέρνηση να φροντίσει ώστε να πάρει με το μέρος της ένα μέρος του κόσμου στην ανάγκη φορτώνοντας δυσανάλογα και με πολύ βαριά μέτρα ορισμένες κοινωνικές ομάδες.

Η κυβέρνηση που καλείται να εφαρμόσει αναδιαρθρωτικά προγράμματα είναι υποχρεωμένη να πάρει αντιλαϊκά μέτρα. Καλώντας σε βοήθεια το ΔΝΤ, μπορεί να επωφεληθεί και σε πολιτικό επίπεδο, γιατί θα μπορεί να απαντάει σε όσους αντιδρούν, ότι τα μέτρα προβλέπονται από τη συμφωνία που επέβαλε το ΔΝΤ και είναι υποχρεωμένη να τα πάρει θέλοντας και μη.

Καλό είναι τα μέτρα να λαμβάνονται πριν ξεσπάσει η κρίση.

Υπάρχουν όμως τρόποι αντιμετώπισης του πολιτικού κόστους ακόμη κι αν τα μέτρα λαμβάνονται αφού ξεσπάσει η κρίση. Εάν η κυβέρνηση εκλεγεί λίγο πριν ξεσπάσει η κρίση, έχει μπροστά της μια μικρή χρονική περίοδο (4 με 6 μήνες) κατά την οποία η κοινή γνώμη εξακολουθεί να την στηρίζει και κατά την οποία μπορεί να ρίχνει την ευθύνη για τα αντιλαϊκά μέτρα στους προκατόχους της. Σε αυτό το διάστημα οι συντεχνίες χάνουν προσωρινά τη δύναμή τους και τότε η κυβέρνηση πρέπει να σπεύσει να στέψει την κοινή γνώμη εναντίον τους. Έπειτα από αυτήν την περίοδο χάριτος τα πράγματα δυσκολεύουν τρομερά. Η νέα κυβέρνηση θεωρείται ολοένα και περισσότερο υπεύθυνη για την κατάσταση κι έτσι αναγκάζεται να αναλάβει αυτή το σύνολο του πολιτικού κόστους της αναδιάρθρωσης.

Από την πρώτη λοιπόν στιγμή που θα ανέβει στην εξουσία, πρέπει να σταματήσει την αισιόδοξη ρητορική και να επιμείνει ακόμη και υπερβάλλοντας για τη σοβαρότητα των οικονομικών ανισορροπιών, να υπογραμμίζει τις ευθύνες των προκατόχων της και το ρόλο δυσμενών εξωγενών παραγόντων.

Από τους κινδύνους που θα παρουσιαστούν, αυτός των απεργιών είναι ο μικρότερος.

Οι απεργίες κινητοποιούν κατά βάση τους μισθωτούς του μοντέρνου τομέα και όχι τις φτωχές κοινωνικά τάξεις. Με τις κατάλληλες παραχωρήσεις η κυβέρνηση μπορεί να τις τελειώσει. Παρ’όλα αυτά οι απεργίες μπορούν να ευνοήσουν το ξέσπασμα διαδηλώσεων.

Ειδικά οι απεργίες των εκπαιδευτικών, αν και καθαυτές δεν αποτελούν πρόβλημα για τις κυβερνήσεις, γίνονται έμμεσα επικίνδυνες, επειδή απελευθερώνουν μια ανεξέλεγκτη μάζα μαθητικής και φοιτητικής νεολαίας, η οποία μπορεί να κατέβει σε διαδηλώσεις και σε αυτήν την περίπτωση η καταστολή μπορεί εύκολα να έχει δραματικές συνέπειες.

Οι περικοπές στο στενό και στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, ένα από τα κυριότερα μέτρα των προγραμμάτων σταθεροποίησης, δεν είναι τόσο επικίνδυνες πολιτικά όσο η άνοδος των τιμών στα είδη κατανάλωσης. Προκαλούν απεργίες μάλλον παρά διαδηλώσεις, πλήττουν περισσότερο τις μεσαίες τάξεις παρά τα φτωχότερα στρώματα και σε κάθε περίπτωση η κυβέρνηση μπορεί να αποτανθεί στον πραγματισμό των δημοσίων υπαλλήλων. Μπορεί για παράδειγμα να τους εξηγήσει, ότι εφόσον το ΔΝΤ επιβάλλει περικοπές κατά 20% στο δημόσιο, το μόνο που απομένει είναι είτε να μειωθούν οι μισθοί είτε να γίνουν απολύσεις και η ίδια προτιμάει να κάνει το πρώτο προς όφελος του συνόλου των υπαλλήλων. Η εμπειρία μας από τις περισσότερες αφρικανικές κυβερνήσεις δείχνει πως αυτό το επιχείρημα εισακούγεται.

Μια από τις βασικές περικοπές αφορά στα λειτουργικά έξοδα των σχολείων και των πανεπιστημίων. Είναι πολύ προτιμότερη επιλογή από μια δραστική μείωση του αριθμού των μαθητών και των σπουδαστών. Οι οικογένειες θα αντιδράσουν βίαια στο ενδεχόμενο να αποκλειστούν τα παιδιά τους από την εκπαίδευση. Δεν θα αντιδράσουν όμως σε μια σταδιακή υποβάθμιση της ποιότητας της εκπαίδευσης. Έτσι σιγά-σιγά θα δεχτούν να πληρώνουν κάποιο ποσό για να σπουδάζουν τα παιδιά ή να περικοπεί κάποια εκπαιδευτική δραστηριότητα. Αυτή η υποβάθμιση όμως πρέπει να γίνει βήμα προς βήμα σε ένα  σχολείο αρχικά και όχι στο γειτονικό σχολείο, ώστε να αποφευχθεί μια γενικευμένη αντίδραση του πληθυσμού.

Για να έχει μια κυβέρνηση το περιθώριο ώστε να κάνει πολιτικούς ελιγμούς που απαιτεί ένα πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, πρέπει να στηρίζεται από ένα ή δύο μεγάλα κόμματα και όχι από μια συμμαχία μικρών κομμάτων. Γι’ αυτό χρειάζεται ένα κατάλληλο εκλογικό σύστημα με πολλές μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες. Άλλα μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση ενίσχυσης της εκτελεστικής εξουσίας είναι αυτά που νομοθετούν προσωρινές ειδικές εξουσίες ή τον εκ των υστέρων έλεγχο από τη δικαστική εξουσία, ώστε να μην μπορούν οι δικαστές να ελέγχουν εκ των προτέρων την εφαρμογή ενός προγράμματος. Το δημοψήφισμα είναι ένα αποτελεσματικό όπλο στα χέρια μιας κυβέρνησης όταν αυτή έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Μπορεί να καταφεύγει σε δημοψήφισμα, ώστε να εγκριθεί ένα συγκεκριμένο μέτρο της και να θέσει εκτός μάχης μια συμμαχία αντιφρονούντων. Επιπλέον, όταν κάποια μέτρα προκαλέσουν ένα αυξανόμενο κύμα ταραχών και καταστολής, τότε η προκήρυξη δημοψηφίσματος μπορεί να ηρεμήσει το πολιτικό παιχνίδι και να βοηθήσει στην αποκατάσταση της τάξης αποφορτίζοντας την πίεση των διαδηλωτών.

Εξίσου βοηθάει το μοίρασμα των ρόλων μεταξύ των διεθνών οργανισμών – οι οποίοι αναλαμβάνουν το ρόλο να υπενθυμίζουν τις σκληρές υποχρεώσεις του προγράμματος αναδιάρθρωσης – και μιας σειράς χωρών, που θα παίζουν το ρόλο των χορηγών και θα παρέχουν κάποια βοήθεια όταν ορισμένα πολύ σκληρά μέτρα γίνονται πολύ επικίνδυνα.